AB'ye bal ihracatında hangi kurallar ve analizler önemli?

AB Bal Direktifi bileşim kriterlerini belirler; yeni etiket kuralı karışım ballarda ülke yüzdelerini zorunlu kılar. Türk ihracatçısının bilmesi gerekenler.

AB'ye satılan bal, 2001/110/AT sayılı Bal Direktifi'nin bileşim kriterlerini karşılamak zorundadır: çiçek balında fruktoz ve glukoz toplamı 100 gramda en az 60 gram, nem en fazla %20, HMF en fazla 40 mg/kg, diastaz en az 8. 14 Haziran 2026'dan bu yana karışım ballarda her menşe ülkenin payı etikette yüzde olarak yazılıyor. Avrupa Komisyonu'nun 2023'te açıkladığı "From the Hives" eyleminde Türkiye menşeli 15 numunenin 14'ü şüpheli bulundu; AB'deki alıcının Türk balı için şurup tağşişini sorması bu yüzden olağan bir adım hâline geldi.

AB Bal Direktifi hangi değerleri ister?

Direktif'in Ek-II'si, balın AB pazarında "bal" adıyla satılabilmesi için gereken bileşim kriterlerini sayar:

  • Fruktoz ve glukoz toplamı: çiçek balında 100 gramda en az 60 gram, salgı balı ve karışımlarında en az 45 gram
  • Sakkaroz: genel olarak 100 gramda en fazla 5 gram; akasya, yonca ve narenciye ballarında 10 gram, lavanta ve hodan ballarında 15 gram
  • Nem: genel olarak en fazla %20; püren balında ve fırıncılık balında %23
  • Suda çözünmeyen madde: 100 gramda en fazla 0,1 gram (pres balında 0,5 gram)
  • Elektrik iletkenliği: genel olarak en fazla 0,8 mS/cm; salgı ve kestane balında en az 0,8 mS/cm
  • Serbest asit: kilogramda en fazla 50 miliekivalan
  • Diastaz aktivitesi: en az 8 (doğal enzimi düşük ballarda, HMF 15 mg/kg'ı geçmiyorsa en az 3)
  • HMF: en fazla 40 mg/kg; menşei beyan edilen tropikal bölge ballarında 80 mg/kg

Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği bu temel sınırları büyük ölçüde aynen kullanır ve bunlara δ13C, C4 şekeri (en fazla %7), maltoz ve prolin kriterlerini ekler. Aradaki farklar küçüktür ama ihracat partisinde sonuç değiştirebilir. Tebliğ %23 nem istisnasını püren ve funda ballarına birlikte tanır; Direktif bu istisnayı yalnız püren (Calluna) balına ve fırıncılık balına tanır. Funda balı ihraç eden bir firmanın partiyi Direktif'in nem sınırına göre ayrıca kontrol etmesi bu yüzden gerekir.

"From the Hives" eylemi ne buldu?

Avrupa Komisyonu, AB'ye ithal edilen balda şeker tağşişinin boyutunu ölçmek için 2021'de koordineli bir eylem başlattı. Kasım 2021 ile Şubat 2022 arasında 16 üye ülke, Norveç ve İsviçre sınır kontrol noktalarında 320 numune aldı. Sonuçlar Mart 2023'te açıklandı:

  • 320 numunenin 147'si (%46) Bal Direktifi'ne uygunsuzluk şüphesi taşıyordu.
  • Mutlak sayıda en çok şüpheli sevkiyat Çin menşeliydi: 89 numunenin 66'sı (%74).
  • Oransal olarak en yüksek pay Türkiye'deydi: 15 numunenin 14'ü (%93).

Bulguları okurken iki sınırı akılda tutmak gerekir. Komisyon sonuçları "şüpheli" olarak sınıflandırdı; analizler nitelikseldi ve şurup oranını ölçmedi. Komisyon ayrıca klasik karbon izotop yönteminin tağşişi yakalamakta etkili olmadığını, bunun mısır ve şeker kamışı şuruplarının yerini pirinç, buğday ya da şeker pancarı şuruplarının almasıyla açıklanabileceğini belirtti. AB'deki alıcı ve denetim makamı bu yüzden tek başına bir izotop raporuyla yetinmeyebilir.

14 Haziran 2026'dan sonra etiket nasıl değişti?

2024/1438 sayılı Direktif, Bal Direktifi'ndeki menşe etiketi kuralını değiştirdi. İrlanda Gıda Güvenliği Kurumu'nun (FSAI) aktardığı hâliyle yeni kurallar şunlardır:

  • Bal birden fazla ülkeden geliyorsa menşe ülkeler ana görüş alanında, ağırlıkça paylarına göre azalan sırayla ve her birinin yüzdesiyle yazılır.
  • Her pay için %5 tolerans tanınır; tolerans işletmenin izlenebilirlik belgelerine göre hesaplanır.
  • Kurallar 14 Haziran 2026'dan itibaren uygulanıyor; bu tarihte veya öncesinde üretilip etiketlenerek piyasaya sürülen bal stoklar tükenene kadar satılabilir.
  • Avrupa Komisyonu, analiz yöntemlerini ve izlenebilirlik sisteminin kriterlerini belirleyen düzenlemeleri Haziran 2029'a kadar yayımlamayı taahhüt etti.

Tolerans izlenebilirlik belgelerine göre hesaplandığı için etikete yazılan yüzdenin dayanağı işletmenin kaydıdır. AB'deki dolumcuya dökme bal satan ihracatçıdan beklenen, karışımı oluşturan her partinin menşeini ve ağırlığını dolumdan önce gösterebilmesidir. Bu kaydın bir sorgu geldiğinde analiz raporuyla nasıl eşleştirildiğini ihracatta doğallık sorgusu yazımızda ele aldık.

Türk mevzuatında ne değişti?

Bal Tebliği'ne 2023'te eklenen "karar ölçütü" ile orijinallik analizlerinin sonuçları, Türkiye'de üretilen orijinal balları temsil eden çalışmalardan çıkarılıp Bakanlığın internet sitesinde duyurulan ölçütlerle değerlendiriliyor. Duyurulan bir ölçüt, yayımlanmasından üç ay sonra resmî kontrollerde uygulanmaya başlıyor. Bu değişikliğin laboratuvar yöntemleri açısından anlamını sahte bal yazımızda anlattık. İhracat raporunda hangi analizlerin yer alacağı alıcıyla sözleşme aşamasında netleştirilmelidir.

Beevex bu zincirin neresinde durur?

Beevex, ihracat zincirinin başındaki alım adımında kullanılır. Üreticiden gelen partiden alınan beş damla setteki test kabına aktarılır, mobil uygulama sonucu doğal, şüpheli ya da şurup katkılı olarak verir ve sonuç parti bilgisiyle kaydedilir. Bu kayıt ihracat dosyasında partinin alımda nasıl değerlendirildiğini gösterir; şüpheli parti karışıma girmeden ayrılır.

Beevex çiçek kaynağını ölçmez ve ihracat için istenen akredite laboratuvar analizinin yerine geçmez. İhracatçılar için uygulamayı sektör sayfamızda bulabilirsiniz.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Kurulumu, alım süreçleriniz ve mevcut kontrol düzeniniz üzerinden birlikte planlayalım.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin