Türkiye'de bal analizi Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı gıda kontrol laboratuvarlarında, Arıcılık Araştırma Enstitüsü'nde, üniversitelerin merkez laboratuvarlarında ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş özel laboratuvarlarda yaptırılabilir. Yayımlanmış analiz listelerine göre temel kalite analizleri normal koşullarda 1 ila 5 gün sürer; numunenin ulaşması ve raporlama buna eklenir. Analizleri seçerken ölçüt en geniş paket değil, raporun cevaplaması gereken sorudur.
Bal analizi nerede yapılır?
Bakanlığın sayfasına göre 39 Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü, Bursa Gıda ve Yem Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü ve Ulusal Gıda Referans Laboratuvar Müdürlüğü ile birlikte 41 Bakanlık laboratuvarı bulunur. Bakanlık laboratuvarlarının ve yetkili özel laboratuvarların iletişim listeleri aynı sayfadadır. Her laboratuvarın her analizi yaptığını varsaymamak gerekir; birkaç örnek farkı gösterir:
| Laboratuvar | Balda yayımlanan kapsamdan örnek | Kontrol edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ulusal Gıda Referans Laboratuvarı | Nem, şekerler, HMF, diastaz, prolin, iletkenlik, polen, δ13C ve C4, naftalin, NMR ile yabancı şeker | 2025 listesinde NMR kalemi "akredite değil" |
| Çanakkale Gıda Kontrol Laboratuvarı | Nem, iletkenlik, HMF, şekerler, diastaz, prolin | 2026 listesinde δ13C ve C4 satırı yok |
| Arıcılık Araştırma Enstitüsü (Ordu) | Nem, HMF, diastaz, prolin, şekerler, IRMS ile C13 ve C4, antibiyotik taraması | Sayfa akreditasyonu hedef olarak anıyor; güncel durumu sorun |
| Çukurova Üniversitesi ÇÜMERLAB | Diastaz, HMF, şekerler, C13/C12 ve %C4 | TÜRKAK sertifikası uygunluk sürdükçe 20.08.2029'a kadar geçerli |
| Yetkili özel laboratuvarlar | Bakanlık listesinden bakılır | Kapsam analiz bazında sorulur |
Hangi soru için hangi analiz seçilir?
| Sorulan soru | Seçilecek analiz |
|---|---|
| Bal Tebliği sınırlarına uyuyor mu? | Nem, şekerler, HMF, diastaz, iletkenlik, serbest asitlik, prolin, suda çözünmeyen madde |
| Isıtılmış ya da kötü saklanmış mı? | HMF ve diastaz |
| Mısır ya da şeker kamışı şekeri var mı? | δ13C, protein farkı ve C4 |
| Pirinç, buğday ya da pancar şurubu şüphesi var mı? | Şeker profiline ek olarak ileri yöntem; laboratuvara kapsamı sorulur |
| Çiçek türü beyanı doğru mu? | Polen ve iletkenlik |
| Kalıntı var mı? | Naftalin ve antibiyotik taraması |
Her parametrenin sınırını ve neyi göstermediğini analiz raporu yazımızda tek tabloda topladık. C4 sonucunun sınırları için C4 yazımıza, alıcının NMR istemesi durumunda NMR yazımıza bakılabilir. Alıcısı olan bir parti için liste göndermeden önce alıcıyla yazılı olarak kesinleştirilmelidir; AB tarafındaki beklentiyi AB ihracat yazımızda anlattık.
Bal analizi kaç günde çıkar?
İki kamu laboratuvarının yayımladığı süre ve asgari numune miktarları şöyledir:
| Analiz | Çanakkale, 2026 listesi | Ulusal Referans, 2025 listesi |
|---|---|---|
| Nem | 1 gün, 50 g | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| Elektrik iletkenliği | 1 gün, 100 g | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| HMF | 2 gün, 250 g | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| Şeker bileşenleri | 2 gün, 250 g | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| Diastaz | 2-3 gün, 100 g | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| Prolin | 2-3 gün, 100 g | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| δ13C ve C4 | Listede yok | 3-5 iş günü, en az 50 g |
| Polen | Listede yok | 3-5 iş günü, en az 250 g |
| NMR ile yabancı şeker | Listede yok | 3 iş günü, en az 100 g, açılmamış orijinal ambalaj |
Bu rakamlar teslim tarihi değil, analiz süresidir. Çanakkale, cihaz arızası ve numune yoğunluğu gibi durumları süreye dahil etmediğini yazar. Bursa'daki enstitü, analiz ve raporlama için toplam sürenin numune kabul biriminden öğrenilebileceğini yazar. Listelerdeki miktarlar özel istek numuneleri içindir; Çanakkale listesine göre denetim, ihracat, ithalat ve resmî istek numunelerinde miktar mevzuata göre belirlenir.
Akreditasyon nasıl kontrol edilir?
Akreditasyon "laboratuvar akredite" diye genel bir etiket değildir; ürüne, deneye ve yönteme göre verilir. Çanakkale'nin 2026 listesinde balda nem satırı TÜRKAK akreditasyonu işareti taşırken diastaz ve prolin satırları taşımaz. Ulusal Referans listesi de her satırda durumu ayrı yazar.
Laboratuvara sorulacak soru şudur: bu analiz, bu yöntemle, balda akreditasyon kapsamında mı? Cevap sertifikanın ekindeki kapsam tablosunda görülür. Tablo ürün, deney adı ve metodu ayrı ayrı listeler. Belgenin geçerlilik tarihi de aynı anda kontrol edilir. Laboratuvarın TÜRKAK numarasını kurumun kendi sitesinden doğrulayabilirsiniz.
Numuneyi göndermeden önce neler yapılmalı?
- Alıcının ya da denetimin istediği analizi, yöntemi ve akreditasyon şartını yazılı olarak alın.
- Numune kabul birimini arayıp kapsamı, güncel süreyi ve talep formunu doğrulayın. Bursa'daki enstitü bunu numune göndermeden önce ister.
- Numuneyi parti numarası, tedarikçi ve tarihle etiketleyin. Partiyle bağı kurulamayan rapor bir sorguya cevap olmaz.
- Ambalajı kapalı ve hasarsız gönderin. Ulusal Referans listesi bunu kabul kriteri olarak yazar.
- Kristalleşmiş numuneyi göndermeden önce eritmeyin. Codex bal standardı HMF ve diastaz bakılacak balın ısıtılmamasını ister; ayrıntı kristalleşme yazımızda.
- Aynı partiden mühürlü bir şahit numune ayırın.
Beevex bu sürecin neresinde?
Beevex laboratuvar analizinin yerine geçmez; hangi partinin laboratuvara gideceğine alım noktasında karar vermeye yarar. Partiden alınan beş damla setteki test kabında mobil uygulamayla değerlendirilir ve sonuç doğal, şüpheli ya da şurup katkılı olarak parti kaydına geçer. Şüpheli parti ayrılır ve ileri incelemeye alınır. Beevex HMF, nem, diastaz, prolin ya da çiçek kaynağı ölçmez. Toplama merkezlerindeki kullanım için sektör sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı, Bağlı ve Yetkili Gıda Kontrol Laboratuvarları
- Ulusal Gıda Referans Laboratuvar Müdürlüğü, 2025 yılı analiz listesi
- Çanakkale Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü, 2026 yılı analiz listesi
- Bursa Gıda ve Yem Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü, analiz listesi ve numune kabul bilgileri
- Arıcılık Araştırma Enstitüsü, Laboratuvar Faaliyetleri
- Çukurova Üniversitesi ÇÜMERLAB, TÜRKAK akreditasyon sertifikası AB-2067-T
- Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK)
- Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) Ek-1 ve Ek-2
- Codex Standard for Honey, CODEX STAN 12-1981 Rev. 1 (1987), FAO


